Hormonen en genderdysforie

Een van de onderdelen van het behandelplan van mensen met een genderidentiteitsstoornis is het voorschrijven door
een endocrinoloog van hormonen. De hoeveelheden dienen te worden bepaald aan de hand van de waardes die in het bloed
gemeten worden.

Bij transvrouwen is dat het voorschrijven van estradiol, cyproterone en soms finasteride en bij transmannen
testosteron.

In de beginfase van de hormoonbehandeling zal bij transvrouwen een aantal negatieve effecten optreden.
Deze effecten zijn vermoeidheid en lusteloosheid, overmatig transpireren en sterke emotionele schommelingen en
stemmingswisselingen.

Estradiol
Estradiol is een van de belangrijkste oestrogenen wat bij biovrouwen in de eierstokken wordt aangemaakt.Ook bij
biomannen worden oestrogenen aangemaakt maar in een geringe vorm. Het heeft als effect bij transvrouwen dat er
borstvorming optreedt, de huid wordt zachter, de vetverdeling wordt anders en de lichaamsbeharing wordt dunner en
zachter. Estradiol kan zeker in de beginfase leiden tot aanmaak in de lever van stollingsmiddelen waarbij kans op
trombose kan ontstaan. Vandaar dat medische begeleiding van uitermate groot belang is. Overigens moet bij
borstvorming geen overdreven verwachting worden gewekt. Hierbij is namelijk ook de genetische aanleg van belang en
gesteld kan worden dat het te bereiken resultaat in het algemeen grofweg1 cupmaat kleiner kan zijn dan de moeder van de
transvrouw. Reden waarom velen alsnog overgaan tot een borstvergroting door middel van implantaat.

Cyproterone
Cyproterone is een hormoon dat het lichaam triggert als het gaat om de stoffen die de testikels aanzet tot het
aanmaken van testosteron. We spreken hierbij ook wel van testosteron blokkers. Het verminderen van
testosteronwaardes leidt tot het toenemen en dikker worden van het hoofdhaar, het verminderen van lichaamsbeharing
en het afnemen van de spiermassa en spierkracht en het afnemen van (ochtend) errecties.
Cyproterone kan in enkele gevallen leiden tot leverbeschadiging dus ook hier is medische begeleiding en
controle een must. Het gebruik van cyproterone zal leiden tot blijvende onvruchtbaarheid en tot verschrompeling van
de teelballen.

Finasteride
Finasteride wordt vooral voorgeschreven bij prostaatvergroting maar heeft als bijeffect dat het de
kalende plekken op de hoofdhuid daar waar het gaat om slapende haarzakjes weer te stimuleren en te herstellen.
Hierdoor is het mogelijk dat de bekende kale kruin of diepe inhammen weer deels verdwijnen. Aangezien finateride
eveneens een testosteron blokkerende werking heeft werkt dit dus dubbel naast cyproterone.

Testosteron
Testosteron wordt bij biomannen aangemaakt in de teelballen en de bijnieren. Ook bij biovrouwen wordt testosteron
gevormd maar dan in geringe mate.
Het toedienen van testosteron leidt tot ontwikkeling van de spiermassa, spierkracht en baardgroei alsmede
lichaamsbeharing en het slinken van de borsten. Tevens zal in veel gevallen de menstruatie tot stilstand komen
terwijl de stem naar een lager niveau gaat. Tevens zal onder invloed van de testosteron het hoofdhaar dunner kunnen
worden of kaalheid veroorzaken.


hormoongebruik na de srs
na de srs is blijvend gebruik van oestrogenen van belang om te voorkomen dat er schade kan optreden aan het
vaatstelsel, lever, nieren, schildklier, hersenen, hart en het bottenstelsel;
de hoeveelheid hormonen die wordt toegediend is sterk verschillend van persoon tot persoon waarbij de onderwaarde
van de hormoonspiegel in elk geval boven de waarde van de biologische vrouw moet liggen dit in verband met de
versnelde afbraak en afscheiding door een mannenlichaam; hoewel de grote testosteronfabrieken zijn verwijderd maakt
het lichaam net als bij biologische vrouwen in het vetweefsel en onderhuidsvetweefsel nog steeds testosteron aan,
weliswaar in kleine hoeveelheden maar toch en dit kan betekenen dat er toch nog anti androgenen worden
voorgeschreven

hormoongebruik voor, tijdens en na grote medische ingrepen
het is belangrijk dat tenminste 4 weken (liefst 6 weken) voor een zware medische ingreep wordt gestopt met het
voorschrijven van hormonen dit omdat het stollingssysteem van het lichaam nogal onder invloed staat van vele stoffen
in het lichaam en gewoon tijd nodig heeft om weer naar een "normaal" niveau toe te groeien, hormonen zijn extra
gevaarlijk voor het stollen van het bloed en dus trombosegevoeligheid bevorderend; daarom is het ook van belang om
zolang je nog niet mobiel bent na de operatie nog niet met hormonen te herstarten; als je wel mobiel bent, ook al geeft de arts nog niet het
signaal af om weer te starten met hormonen dan toch maar weer beginnen (zie hetgeen in de vorige alinea hierover is
vermeld); het is dus belangrijk om bij grote medische ingrepen altijd te vermelden dat je op hormoontherapie zit.

hormoongebruik en borstkanker
borstkanker komt bij 1 op de 9 biologische vrouwen in een of andere vorm voor, bij biologische mannen is dit een
mogelijkheid van 1 op 15 en bij transvrouwen 1 op 13 (getallen onder voorbehoud); het is dus van belang om na de srs regelmatig de borsten te onderzoeken of laten onderzoeken op oneffenheden; transvrouwen worden net als biologische vrouwen vanaf hun 50ste jaar uitgenodigd voor borstkankeronderzoek; het hebben van borstimplantaten kan van invloed zijn op het beeld en dan is een echoscopie of MRI soms van belang; de huidige borstprotesen kunnen
zonder bezwaar heel lang mee en hoeven als er geen lekkages zijn niet meer te worden vervangen

nazorg na de srs
na de srs is het meestal zo dat de relatie tussen genderteam en de vrouwen langzaam aan verwatert; de genderteams wilen dit graag gaan
veranderen om zo ook meer en beter onderzoeks materiaal te verkrijgen door de vrouwen te blijven volgen; er wordt ook aan gedacht om andere centra of artsen in het land van voorlichting te gaan voorzien zodat niet altijd de reis naar Amsterdam of Groningen hoeft te worden gemaakt.

langdurig hormoongebruik op hogere leeftijd
langzaam aan onstaat er een behoorlijke groep vrouwen die na hun srs op leeftijd komen; bij biologische vrouwen is
er een beeld hoe de hormoonhuishouding zich gedraagt en verlaagt het lichaam uit zichzelf de hoeveelheid hormonen te
beginnen met het progesteron, daarna de oestrogenen terwijl de androgenen nog lange tijd in de eierstokken
aangemaakt blijven worden; de genderteams willen ook hier meer onderzoek naar doen om te zien of ook bij de transvrouwen een
verlaging van de hoeveelheid voorgeschreven hormonen niet aan de orde zou kunnen zijn zonder dat dit leidt tot
schade aan lichaam en organen

hormoongebruik en libido
zowel bij biologische vrouwen als mannen worden er in het lichaam androgenen geproduceerd die er voor zorgen dat het
libido wordt gestimuleerd; bij transvrouwen zijn de androgenen voor een deel weggehaald met het verwijderen van de
testikels en voor een deel worden ze nog onderdrukt door het gebruik van anti androgenen; er is een middel in
nederland goedgekeurd dat in de vorm van pleisters kan worden voorgeschreven (overigens niet door de
ziektekostenverzekeraars vergoed) welke in een beperkte mate een extra hoeveelheid androgenen afgeven voor het
verhogen of herstellen van het libido